English

§56 Табиғи сұрыпталу нәтижесіндегі эволюцияның қозғаушы күштері: тіршілік үшін күрес түрлері — Lesson Plan, Biology, Grade 9

Create your own lesson plan with AI

Preview Open material
Lesson plan
Section
Эволюция
Lesson title
§56 Табиғи сұрыпталу нәтижесіндегі эволюцияның қозғаушы күштері: тіршілік үшін күрес түрлері
Class
9
Lesson objectives according to program
9.2.5.3 - эволюцияның қозғаушы күштерін сипаттау;
Lesson objectives
Оқушы табиғи сұрыпталудың эволюцияның қозғаушы күші ретіндегі рөлін біледі.
Оқушы тіршілік үшін күрестің түрішілік, түраралық және абиотикалық түрлерін біледі.
Оқушы күрес түрлерін нақты мысалдар арқылы ажыратады.
Values
Тірі ағзалардың өзара байланысын түсіну табиғатқа жауапкершілікпен қарауға тәрбиелейді. Ғылыми мысалдарды талдау дәлелге сүйеніп ой айтуға және пікірді құрметтеуге баулиды.
Lesson progress
Lesson stage/time Teacher's action Student's action Evaluation Resources
Ұйымдастыру және қызығушылық
4 мин
Ұйымдастыру кезеңі:
Оқушылармен амандасып, қатысымды тексереді және сабаққа қажетті құралдарды дайындауды ұсынады.
Табиғаттағы ағзалардың өмір сүру жағдайлары әртүрлі болатынын айтып, тақырыпқа назар аудартады.
 Оқушылар сабаққа дайындалып, қажетті құралдарын үстелге қояды. Оқушылар сабақ тақырыбына қатысты бастапқы ойларын айтады. Сабаққа дайындық және талқылауға қатысу — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 1 ұпай. тақта, сынып журналы
Тақырыпты болжау
5 мин
Мәселе қою:
«Бір түрге жататын ағзаларға қорек пен мекен ету орны жетіспесе, олардың арасында не болуы мүмкін?» деп сұрайды.
«Әртүрлі түрлер бір қорек көзіне мұқтаж болса, қандай байланыс туындайды?» және «Құрғақшылық не қатты суық ағзалардың тіршілігіне қалай әсер етеді?» деген сұрақтарды қояды.
Жауаптар:
Бір түр даралары қорек, мекен және жұп үшін бәсекелеседі.
Әртүрлі түрлер арасында қорек пен мекен үшін бәсекелестік болуы мүмкін.
Құрғақшылық пен суық ағзалардың тіршілігін шектеп, тірі қалуына әсер етеді.
 Оқушылар сұрақтарға болжам жасап жауап береді: бір түр даралары өзара бәсекелеседі; әртүрлі түрлер арасында да бәсекелестік болады; қолайсыз орта жағдайлары тірі қалуды қиындатады. Үш сұраққа мазмұнды жауап — әрқайсысы үшін 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 3 ұпай. тақта, табиғат көріністерінің суреттері
Жаңа материалды меңгеру
10 мин
Жаңа материалды түсіндіру:
«Эволюцияның қозғаушы күштері» ұғымын және табиғи сұрыпталумен байланысын түсіндіреді.
Тіршілік үшін күрес ағзалардың шектеулі ресурстар мен қоршаған орта жағдайларына байланысты тірі қалуы және көбеюі үшін жүретінін баяндайды.
Түрішілік күресті бір түр дараларының қорек, аумақ және жұп үшін бәсекесімен түсіндіреді; мысал ретінде бұғылардың жұп үшін таласуын келтіреді.
Түраралық күресті әртүрлі түр дараларының өзара әсері арқылы сипаттайды; мысал ретінде жыртқыш пен жемтікті және өсімдіктердің жарық үшін бәсекесін келтіреді.
Абиотикалық орта жағдайларымен күреске құрғақш…
Slide 1 — Тіршілік үшін күрес түрлері
Slide 2 — Бір орманда қарағайлар жарыққа қарай бой созады, ал бұғылар жұп табу үшін таласады.
Slide 3 — Сабақ соңында сендер мыналарды орындай аласыңдар:
Slide 4 — Эволюцияның қозғаушы күштері
Slide 5 — Түрішілік күрес
Slide 6 — Талқылау
Slide 7 — Түраралық күрес
Slide 8 — Абиотикалық факторлармен күрес
Slide 9 — Қорытынды
Slide 10 — Еске түсіріп жауап бер
Оқушылар түсіндірмені тыңдап, түрішілік, түраралық және абиотикалық күрес түрлерінің анықтамалары мен мысалдарын дәптерге жазады. Оқушылар көрсетілімдегі мысалдарды тиісті күрес түрімен сәйкестендіреді. Үш күрес түрін дұрыс анықтау — әрқайсысы үшін 1 ұпай; әр түрге мысал келтіру — әрқайсысы үшін 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 6 ұпай.
Білімді бекіту ойыны
7 мин
Нұсқаулық:
«Күрес түрін анықта» ойынын ұйымдастырады: әр топқа жағдай жазылған карточкаларды таратады.
Карточкаларға мына жағдайларды енгізеді: «екі қарағай көшеті жарық үшін өседі», «қасқыр мен қоянның өзара әрекеті», «құрғақшылық кезінде өсімдіктің су тапшылығына ұшырауы», «бір түрге жататын аталықтардың жұп үшін бәсекесі».
Әр топтан жағдайларды түрішілік, түраралық немесе абиотикалық күрес санатына орналастырып, біреуін дәлелдеп түсіндіруді сұрайды.
 Оқушылар топта карточкаларды талқылап, санаттарға бөледі: қарағай көшеттері — түраралық күрес; қасқыр мен қоян — түраралық күрес; құрғақшылық — абиотикалық күрес; бір түр аталықтарының бәсекесі — түрішілік күрес. Оқушылар таңдалған жіктеуін дәлелдейді. Төрт жағдайды дұрыс жіктеу — әрқайсысы үшін 1 ұпай; бір жіктеуді дәлелдеу — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 5 ұпай.
Жеке тапсырманы орындау
8 мин
Жеке жұмысқа бағыттау:
Оқушыларға тапсырма парағын таратып, үш бағаннан тұратын кестені толтыруды тапсырады: «күрес түрі», «анықтамасы», «мысалы».
Тапсырмада түрішілік, түраралық және абиотикалық күрестің әрқайсысын анықтап, мысал жазуды талап етеді.
Аяқтаған соң жауаптарын жұппен тексеруді және бір тұжырымын сыныпқа ұсынуды ұйымдастырады.
 Оқушылар тапсырма парағындағы кестені жеке толтырады. Оқушылар жұбымен жауаптарын салыстырады: түрішілік күреске бір түр дараларының ресурстар үшін бәсекесін, түраралық күреске әртүрлі түрлер арасындағы өзара әрекетті, абиотикалық күреске қолайсыз орта жағдайларының әсерін жазады. Кестеде үш күрес түрін дұрыс сипаттау — әрқайсысы үшін 1 ұпай; мысалдардың сәйкестігі — әрқайсысы үшін 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 6 ұпай.
Қысқа білім тексеру
7 мин
Қысқа тексеру нұсқаулығы:
Қысқа тексеру жұмысын ұсынады: «Қай күрес бір түр даралары арасында жүреді?», «Қасқыр мен қоян арасындағы өзара әрекет қай түрге жатады?», «Аяз бен құрғақшылық күрестің қай түріне мысал болады?», «Тіршілік үшін күрес табиғи сұрыпталуға қалай ықпал етеді?» деген сұрақтарға жауап беруді тапсырады.
Жауаптарды жинап, негізгі ұғымдардың түсінілуін тексереді.
 Оқушылар сұрақтарға жеке жауап береді: түрішілік күрес; түраралық күрес; абиотикалық күрес; қолайлы белгілері бар даралардың тірі қалып, ұрпақ қалдыру ықтималдығы артады. Алғашқы үш сұраққа дұрыс жауап — әрқайсысы үшін 1 ұпай; соңғы сұраққа толық жауап — 2 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 5 ұпай.
Рефлексия
4 мин
«Рефлексия» рефлексиясын өткізеді. Сабақты оқушылардың жылдам пікірлерімен аяқтаңыз — эмодзимен дауыс беру және нәтижелерді бөлісу.
 Оқушылар «Рефлексия» рефлексиясын орындап, тақырыпты түсінуін бағалайды. Үш күрес түрінің бірін дұрыс атап, түсінгенін нақты мысалмен көрсету — 2 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 2 ұпай.
Health and safety compliance
Health and safety compliance Сыныпта қозғалыс кезінде бір-біріне кедергі жасамай, карточкалар мен оқу құралдарын ұқыпты пайдалану керек. Топтық жұмыс барысында қауіпсіз арақашықтық сақтап, сыныптағы тәртіпті сақтау қажет.

Material details

Material type
Lesson Plan
Subject
Biology
Grade
Grade 9
Language
Kazakh
Education direction
Phys-math

Create your own lesson plan with AI

  • Built from your topic, subject and grade
  • Ready in about a minute
  • Free to start

Similar materials

Lesson plans, tests and presentations made by teachers

Sign up to open this lesson plan in full and create your own with AI in minutes.

Sign in