Жай және құрмалас сөйлемдер — Mind map, Kazakh Language, Grade 4

Excerpt from the material

Жай және құрмалас сөйлемдер Сөйлем бір ойды білдіруі немесе мағыналық байланысқан бірнеше жай сөйлемнен құралуы мүмкін. Жай сөйлем Жай сөйлем бір тиянақты ойды білдіреді. Ол бір ғана сөйлемнен тұрады. Бір ой «Ауылдан атам келді» деген сөйлемде бір ой айтылған. Сөйлемді таны Құрмалас сөйлем Құрмалас сөйлем екі немесе одан да көп жай сөйлемнен құралады. Оның бөліктері мағыналық жағынан байланысады. Біріккен ой «Шолпан келіп, мені театрға ертіп кетті» сөйлемінде екі қимыл бір-бірімен байланысқан. Ой санын тап Үтір қою Құрмалас сөйлемнің бөліктерінің арасына көбінесе үтір қойылады. Жазғанда сөйлем бөліктерінің шегін анықта. Үтір үлгісі «Орманды үскірік жел кезді, бұталар сыбдыр қақты» сөйлемінде екі жай сөйлем үтірмен бөлінген. Белгіні таңда Екі ойды бөліп оқы: «Қарлығаш төмен ұшса, күн жауады». Олардың арасына үтір қойылады. Сөйлемдерді салыстыр Жай сөйлем бір ойды білдіреді, ал құрмалас сөйлем өзара байланысқан бірнеше ойды жеткізеді. Мағынасы мен сөйлем бөліктерінің санын салыстыр. Мағына айырмасы «Оқушылар тәртіпті» — бір ой. «Оқушылар тәртіпті болса, ұстаз қуанады» — екі ойдың байланысы.

Material details

Material type

Mind map

Subject

Kazakh Language

Grade

Grade 4

Language

Kazakh