Механикадағы импульс пен энергияның сақталу заңдарына есептер шығару — ҚМЖ, Физика, 10 сынып
Алдын ала қарау
Материалды ашу
Қысқамерзімді жоспар
| Бөлім |
Импульс пен энергияның сақталу заңдары
|
| Сабақтың тақырыбы |
Механикадағы импульс пен энергияның сақталу заңдарына есептер шығару
|
| Сыныбы |
10
|
| Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары |
Оқушыларға механикадағы импульс пен энергияның сақталу заңдарына қолданылатын формулаларды пайдаланып есептер шығарту
|
| Сабақтың мақсаты |
Оқушылар дене импульсінің формуласын және импульстің сақталу заңын біледі.
Оқушылар механикалық энергияның сақталу заңын және кинетикалық пен потенциалдық энергия формулаларын біледі.
Оқушылар импульс пен энергияның сақталу заңдарын қолданып есептер шығарады.
|
| Құндылықтар |
Жұптық және топтық жұмыс барысында оқушылар өзара ынтымақтастық танытып, шешу жолдарын дәлелді түсіндіруге және есептеулердегі дәлдікке жауапкершілікпен қарауға үйренеді.
|
Сабақтың барысы
| Сабақтың кезеңі/ уақыт | Педагогтің іс-әрекеті | Оқушының іс-әрекеті | Бағалау | Ресурстар |
|---|---|---|---|---|
| Ұйымдастыру кезеңі 3 минут |
Ұйымдастыру кезеңі:
Оқушылармен амандасып, сабаққа қатысымды тексереді.
Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.
|
Оқушылар амандасады, сабаққа қажетті құралдарын дайындайды және мақсаттармен танысады. | Сабаққа дайындықты көрсетеді — 1 ұпай. Мақсатты дұрыс атайды — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 2 ұпай. | тақта, журнал, дәптер |
| Білімді өзектендіру 5 минут |
Сыныпқа сұрақтар:
Дене импульсі қалай анықталады және оның өлшем бірлігі қандай?
Импульстің сақталу заңы қандай шартта орындалады?
Кинетикалық және потенциалдық энергия формулалары қандай?
Жауаптар:
Дене импульсі дене массасы мен жылдамдығының көбейтіндісіне тең: p = mv; өлшем бірлігі — кг·м/с.
Тұйық жүйеде сыртқы күштердің тең әсерлі күші нөлге тең болғанда жүйенің толық импульсі сақталады.
Кинетикалық энергия Eк = mv²/2, ауырлық күшінің потенциалдық энергиясы Eп = mgh.
|
Оқушылар сұрақтарға жауап береді: импульс p = mv, өлшем бірлігі кг·м/с; тұйық жүйеде толық импульс сақталады; кинетикалық энергия Eк = mv²/2, потенциалдық энергия Eп = mgh. | Импульс формуласын және өлшем бірлігін дұрыс атайды — 2 ұпай. Сақталу шарты мен заңын дұрыс түсіндіреді — 2 ұпай. Энергия формулаларын дұрыс жазады — 2 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 6 ұпай. | оқулық, тақта, дәптер |
| Жаңа материалды түсіндіру 8 минут |
Жаңа материалды түсіндіру:
Презентация арқылы есеп шығарудың ретін көрсетеді: жүйені таңдау, бастапқы және соңғы күйлерді белгілеу, сақталу заңын жазу, шамаларды бір жүйеге келтіріп есептеу.
Серпімсіз соқтығысудың үлгісін түсіндіреді: массалары m₁ және m₂ денелер v₁ және v₂ жылдамдықтармен қозғалып, соқтығысқаннан кейін бірге v жылдамдықпен қозғалады. Импульс заңы бойынша m₁v₁ + m₂v₂ = (m₁ + m₂)v.
Энергия сақталатын жағдайда Eк₁ + Eп₁ = Eк₂ + Eп₂ теңдеуін қолданып, белгісіз шаманы табуды түсіндіреді.
Слайд 1 — Импульс пен энергияның сақталуы
Слайд 2 — Көлік соқтығысқанда оның бөліктері кейде бір-біріне жабысып, бірге қозғалады. Соқтығысқа…
Слайд 3 — Сабақ соңында оқушылар:
Слайд 4 — Есепті шешу реті
Слайд 5 — Импульс және серпімсіз соқтығыс
Слайд 6 — Серпімсіз соқтығыста екінші дене бірінші денеге қарсы қозғалса, ортақ жылдамдықтың бағыты…
Слайд 7 — Энергия теңдеуінің шарты
Слайд 8 — Соқтығысудан кейінгі жылдамдық
Слайд 9 — Негізгі қорытындылар
Слайд 10 — Еске түсіріп жауап бер
|
Оқушылар презентациядағы формулаларды жазып алады, соқтығысудың бастапқы және соңғы күйлерін ажыратады, есеп шығару ретін түсіндіреді. | Есеп шығарудың кемінде үш қадамын дұрыс атайды — 1 ұпай. Соқтығысуда импульстің сақталу теңдеуін дұрыс жазады — 2 ұпай. Энергия теңдеуін дұрыс қолдану шартын түсіндіреді — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай. | |
| Топтық ойын 7 минут |
Нұсқаулық:
«Заңды таңда» ойынын ұйымдастырады: топтарға есеп жағдайлары жазылған карточкаларды таратады.
Бірінші жағдайды ұсынады: 2 кг дене 3 м/с жылдамдықпен қозғалып, тыныш тұрған 1 кг денемен жабысып соқтығысады. Соқтығысудан кейінгі ортақ жылдамдықты табыңдар.
Екінші жағдайды ұсынады: 1 кг дене 4 м/с жылдамдықпен қозғалып, тыныш тұрған 1 кг денемен серпімді соқтығысады. Жүйенің соқтығысқанға дейінгі толық кинетикалық энергиясын есептеңдер.
Әр жауаптың заңға сай екенін тексеріп, талқылауды бағыттайды.
|
Оқушылар топта есеп жағдайына сәйкес сақталу заңын таңдайды, шешу жолын жазады және жауаптарын қорғайды. Бірінші есептің жауабы: v = (2·3 + 1·0)/(2 + 1) = 2 м/с. Екінші есептің бастапқы толық кинетикалық энергиясы: Eк = 1·4²/2 = 8 Дж. | Бірінші есепте импульс сақталу теңдеуін дұрыс құрады — 1 ұпай; жылдамдықты 2 м/с деп табады — 1 ұпай. Екінші есепте кинетикалық энергияны 8 Дж деп есептейді — 1 ұпай. Топ шешімін түсіндіреді — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай. | |
| Жеке тапсырма 10 минут |
Жеке жұмыс:
Оқушыларға жеке орындауға арналған тапсырма береді.
0,2 кг доп 10 м/с жылдамдықпен қозғалып, тыныш тұрған 0,3 кг арбамен соқтығысқаннан кейін бірге қозғалады. Ортақ жылдамдықты табыңдар.
2 кг дене 5 м биіктіктен тыныштық күйден құлайды. Ауа кедергісін елемей, жерден 2 м биіктіктегі жылдамдығын табыңдар. Еркін түсу үдеуін 10 м/с² деп алыңдар.
Оқушылардың формула таңдауы мен есептеу қадамдарын тексереді.
|
Оқушылар есептерді жеке шығарады. Бірінші есепте импульс сақталу заңын қолданып, v = (0,2·10)/(0,2 + 0,3) = 4 м/с деп табады. Екінші есепте энергияның сақталу заңын қолданып, mg·5 = mg·2 + mv²/2 теңдеуінен v = √60 ≈ 7,7 м/с деп табады. | Бірінші есепте заң мен теңдеуді дұрыс жазады — 1 ұпай, жауабын дұрыс есептейді — 1 ұпай. Екінші есепте энергия теңдеуін дұрыс құрады — 1 ұпай, жылдамдықты дұрыс табады — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай. | |
| Білімді тексеру 5 минут |
Тексеру тапсырмасы:
Қысқа тексеру жұмысын өткізеді.
3 кг дене 2 м/с жылдамдықпен оңға, ал 1 кг дене 4 м/с жылдамдықпен солға қозғалады. Оң бағытты оң деп алып, жүйенің толық импульсін табыңдар.
2 кг дененің жылдамдығы 3 м/с. Оның кинетикалық энергиясын табыңдар.
Дене биіктіктен құлағанда ауа кедергісі еленбесе, қандай механикалық шама сақталатынын сұрайды.
|
Оқушылар сұрақтарға жеке жауап береді. Бірінші есептің жауабы: p = 3·2 + 1·(−4) = 2 кг·м/с оң бағытта. Екінші есептің жауабы: Eк = 2·3²/2 = 9 Дж. Үшінші сұрақтың жауабы: толық механикалық энергия сақталады. | Толық импульсті 2 кг·м/с оң бағытта табады — 1 ұпай. Кинетикалық энергияны 9 Дж деп табады — 1 ұпай. Сақталатын шаманы дұрыс атайды — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 3 ұпай. |
Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау
| Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау | Есептеу кезінде электр құрылғыларын құрғақ қолмен пайдаланып, сымдарына тимеу керек. Қозғалысқа қатысты тәжірибелерді орындағанда денелерді адамдарға қарай лақтырмай, жұмыс орнын бос әрі қауіпсіз ұстау қажет. |
Материал туралы
- Материал түрі
- ҚМЖ (ҚМЖ)
- Пән
- Физика
- Сынып
- 10 сынып
- Тіл
- Қазақ
- Оқыту бағыты
- Физмат
ЖИ көмегімен өз сабақ жоспарыңызды жасаңыз
ROQED AI сіздің тақырыбыңыз, пәніңіз және сыныбыңыз бойынша дайын материал құрастырады. Бастау тегін.
