Негізгі және туынды зат есім — ҚМЖ, 3 сынып
Алдын ала қарау
Материалды ашу
Қысқамерзімді жоспар
| Бөлім |
Сөз құрамы және сөз таптары
|
| Сабақтың тақырыбы |
Негізгі және туынды зат есім
|
| Сыныбы |
3
|
| Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары |
Негізгі және туынды зат есімдердің айырмашылығын түсіндіру, түбір сөзге жұрнақ жалғау арқылы туынды зат есім жасауды және оларды сөйлем ішінен табуды үйрету.
|
| Сабақтың мақсаты |
Оқушы негізгі зат есімнің жұрнақсыз түбір сөз екенін біледі.
Оқушы туынды зат есімнің түбір сөзге жұрнақ жалғану арқылы жасалатынын біледі.
Оқушы негізгі және туынды зат есімдерді сөйлем ішінен ажыратып табуды біледі.
|
| Құндылықтар |
Тілге құрметпен қарап, сөздердің жасалу жолын дұрыс түсінуге тәрбиелеу. Жұптық және топтық жұмыста бірін-бірі тыңдап, ортақ шешімге келуге баулу.
|
Сабақтың барысы
| Сабақтың кезеңі/ уақыт | Педагогтің іс-әрекеті | Оқушының іс-әрекеті | Бағалау | Ресурстар |
|---|---|---|---|---|
| Ұйымдастыру және қызығушылық 3 минут |
Ұйымдастыру кезеңі:
Оқушылармен амандасып, сабаққа дайындығын тексереді.
«Еңбек — еңбекші» сөздерін тақтаға жазып, олардың ұқсастығы мен айырмашылығын байқауға бағыттайды.
|
Оқушылар сабаққа қажетті құралдарын дайындайды. Оқушылар «еңбек» түбір сөз, «еңбекші» түбірге жұрнақ жалғанып жасалған сөз екенін болжайды. | Сөздердің байланысын дұрыс болжайды — 1 ұпай. Сабаққа дайындық танытады — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 2 ұпай. | |
| Жаңа тақырыпты ашу 5 минут |
Мәселе қою:
«Еңбек» және «еңбекші» сөздерінің мағынасы мен құрамында қандай айырмашылық бар?» деген мәселені қояды.
«Қай сөз негізгі, қай сөз туынды деп ойлайсыңдар? Туынды сөз қалай жасалған?» деп сұрайды.
Жауаптар:
«Еңбек» — негізгі зат есім, «еңбекші» — туынды зат есім.
«Еңбекші» сөзіне -ші жұрнағы жалғанған.
Слайд 1 — Негізгі және туынды зат есім
Слайд 2 — Біреудің еңбегін көріп, оның немен айналысатынын білуге болады. Ал сол адамды атайтын сөз…
Слайд 3 — Бүгінгі мақсатымыз
Слайд 4 — Негізгі зат есім
Слайд 5 — Туынды зат есім
Слайд 6 — «Еңбек» пен «еңбекші» сөздерін салыстырғанда, мағынасы мен құрамындағы қай айырмашылық ма…
Слайд 7 — Жұрнақтың қызметі
Слайд 8 — Сөйлемнен табу
Слайд 9 — Есте сақтайық
Слайд 10 — Еске түсіріп жауап бер
|
Оқушылар сөздерді салыстырып, негізгі және туынды сөз туралы болжам айтады. Оқушылар күтілетін жауаптарды атайды: «еңбек» — негізгі зат есім, «еңбекші» — туынды зат есім; -ші — сөз тудырушы жұрнақ. | Екі сөзді дұрыс салыстырады — 1 ұпай. Негізгі және туынды сөзді дұрыс ажыратады — 1 ұпай. Жұрнақты дұрыс көрсетеді — 1 ұпай. Ең көбі — 3 ұпай. | |
| Ережені танып білу 8 минут |
Жаңа материалды түсіндіру:
Негізгі зат есімнің түбір күйінде тұрғанын түсіндіреді: «жер», «су», «бас».
Туынды зат есім түбірге жұрнақ жалғану арқылы жасалатынын түсіндіреді: «жер+лес — жерлес», «су+шы — сушы», «бас+шы — басшы».
Жұрнақтың жаңа мағыналы сөз жасауға қатысатынын түсіндіріп, мысалдарды тақтада талдайды.
|
Оқушылар негізгі және туынды зат есімнің анықтамасын тыңдайды. Оқушылар мысалдардан түбір мен жұрнақты ажыратады: жерлес сөзінің түбірі — жер, жұрнағы — -лес; сушы сөзінің түбірі — су, жұрнағы — -шы; басшы сөзінің түбірі — бас, жұрнағы — -шы. | Негізгі зат есімді дұрыс сипаттайды — 1 ұпай. Туынды зат есімнің жасалу жолын түсіндіреді — 1 ұпай. Үш мысалдың түбірі мен жұрнағын дұрыс ажыратады — әрқайсысына 1 ұпай. Ең көбі — 5 ұпай. | тақта, оқулық, дәптер |
| Түсінуді тексеру 5 минут |
Сыныпқа сұрақтар:
Негізгі зат есім дегеніміз не?
Туынды зат есім қалай жасалады?
«Ойыншы» сөзінің түбірі мен жұрнағын атаңдар.
«Өнерлі» сөзі туынды зат есім бе? Неліктен?
Жауаптар:
Негізгі зат есім — түбір күйіндегі зат есім.
Туынды зат есім түбірге жұрнақ жалғану арқылы жасалады.
Түбірі — ойын, жұрнағы — -шы.
«Өнерлі» — туынды сөз, өйткені «өнер» түбіріне -лі жұрнағы жалғанған; бұл мысалда ол затты білдіріп тұрса ғана зат есім болады.
|
Оқушылар сұрақтарға ауызша жауап береді. Оқушылар «ойыншы» сөзінің құрамын атайды және «өнерлі» сөзінің сөйлемдегі қызметіне қарай сөз табын анықтау керегін түсіндіреді. | Алғашқы үш сұраққа дұрыс жауап береді — әрқайсысына 1 ұпай. Соңғы сұрақта жұрнақты атап, сөйлемдегі мағынасына сүйенеді — 1 ұпай. Ең көбі — 4 ұпай. | тақта, сөз карточкалары |
| Сөздер ойыны 6 минут |
Нұсқаулық:
Оқушыларды шағын топтарға бөліп, «Сөзді түрлендір» ойынының тәртібін түсіндіреді.
Әр топқа «ән», «дос», «балық», «жұмыс» сөздерін береді.
Әр түбірге лайық жұрнақ жалғап, туынды зат есім жасауды және түбірі мен жұрнағын белгілеуді тапсырады.
|
Оқушылар топта «әнші», «досым» емес, зат есім тудыратын жұрнақпен «достық», «балықшы», «жұмысшы» сөздерін құрастырады. Оқушылар жасалған сөздерден түбір мен жұрнақты көрсетіп, топтың жауабын ұсынады. | Түбірден мағыналы туынды зат есім жасайды — әр дұрыс сөзге 1 ұпай, ең көбі 3 ұпай. Түбір мен жұрнақты дұрыс ажыратады — 1 ұпай. Топтық жұмыста өз ойын жеткізеді — 1 ұпай. Ең көбі — 5 ұпай. | |
| Сөйлеммен жұмыс 7 минут |
Нұсқаулық:
«Ауылға өнерпаздар келді. Балықшы өзеннен балық аулады. Әнші әдемі ән айтты.» сөйлемдерін көрсетеді.
Сөйлемдерден зат есімдерді тауып, олардың негізгі не туынды екенін анықтауды тапсырады.
Оқушыларға екі негізгі және екі туынды зат есімді қатыстырып, бір сөйлем құратқызады.
|
Оқушылар сөйлемдерден зат есімдерді табады: «ауыл» — негізгі, «өнерпаздар» — туынды, «балықшы» — туынды, «өзен» — негізгі, «балық» — негізгі, «әнші» — туынды, «ән» — негізгі. Оқушылар өздері құраған сөйлемде зат есімдерді белгілеп, түрін атайды. | Мәтіннен зат есімдерді табады — 1 ұпай. Негізгі және туынды зат есімдерді дұрыс ажыратады — әр дұрыс ажыратуға 1 ұпай, ең көбі 4 ұпай. Екі түрді қатыстырып сөйлем құрайды — 1 ұпай. Ең көбі — 6 ұпай. | |
| Бекіту және жинақтау 6 минут |
Негізгі және туынды зат есімдердің айырмашылығын оқушылармен бірге жинақтайды.
«Түбір сөзге жұрнақ жалғанса, жаңа мағыналы сөз жасалады» деген тұжырымды мысалмен толықтыруды ұсынады.
«Жол», «мал», «кітап» сөздерінен туынды зат есім жасап, жұрнағын атауды тапсырады.
|
Оқушылар негізгі зат есімнің түбір күйінде болатынын, туынды зат есімнің жұрнақ арқылы жасалатынын қорытындылайды. Оқушылар «жолшы», «малшы», «кітапша» сөздерін жасап, жұрнақтарын көрсетеді. | Негізгі және туынды зат есімнің айырмасын айтады — 1 ұпай. Үш сөзден туынды зат есім жасайды — әрқайсысына 1 ұпай. Жұрнақтарды дұрыс көрсетеді — 1 ұпай. Ең көбі — 5 ұпай. | тақта, дәптер |
Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау
| Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау | Сабақ кезінде сынып ішінде асықпай қозғалып, қайшы не басқа өткір құралдарды қолданбау керек. Тақтаға жазғанда оқушылар кезек сақтап, бір-біріне кедергі келтірмейді. |
Материал туралы
- Материал түрі
- ҚМЖ (ҚМЖ)
- Сынып
- 3 сынып
- Тіл
- Қазақ
- Оқыту бағыты
- Гуманитарлық
ЖИ көмегімен өз сабақ жоспарыңызды жасаңыз
ROQED AI сіздің тақырыбыңыз, пәніңіз және сыныбыңыз бойынша дайын материал құрастырады. Бастау тегін.
