Тұқымқуалайтын өзгергіштік пен эволюция арасындағы өзара байланыс. Тұқымқуалайтын өзгергіштік – эволюция негізі. Комбинативтік өзгергіштік, мутациялар — ҚМЖ, Биология, 10 сынып
ЖИ көмегімен өз сабақ жоспарыңызды жасаңыз
Тегін жасау
Алдын ала қарау
Материалды ашу
Қысқамерзімді жоспар
| Бөлім |
Тұқымқуалаушылық және өзгергіштік
|
| Сабақтың тақырыбы |
Тұқымқуалайтын өзгергіштік пен эволюция арасындағы өзара байланыс. Тұқымқуалайтын өзгергіштік – эволюция негізі. Комбинативтік өзгергіштік, мутациялар
|
| Сыныбы |
10
|
| Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары |
10.2.6.1 – тұқымқуалайтын өзгергіштік пен эволюция арасындағы өзара байланысты түсіндіру.
|
| Сабақтың мақсаты |
Оқушылар тұқымқуалайтын өзгергіштіктің эволюцияның бастапқы материалы екенін біледі.
Оқушылар комбинативтік өзгергіштіктің мейоз, гаметалардың кездейсоқ қосылуы және хромосомалардың тәуелсіз ажырауы арқылы қалыптасатынын біледі.
Оқушылар мутациялардың тұқымқуалайтын өзгергіштік туғызудағы және эволюциялық үдерістегі рөлін біледі.
Оқушылар табиғи сұрыпталудың тұқымқуалайтын өзгерістерге әсерін түсіндіреді.
|
| Құндылықтар |
Ғылыми дәлелдерге сүйеніп, тірі ағзалардың алуан түрлілігіне құрметпен қарау қалыптастырылады. Топтық талқылауда өз ойын негіздеу және өзгенің пікірін тыңдау жауапкершілікке тәрбиелейді.
|
Сабақтың барысы
| Сабақтың кезеңі/ уақыт | Педагогтің іс-әрекеті | Оқушының іс-әрекеті | Бағалау | Ресурстар |
|---|---|---|---|---|
| Ұйымдастыру және қызығушылық ояту 4 минут |
Ұйымдастыру кезеңі:
Оқушылармен амандасып, сабаққа қатысуын тексереді.
«Бір түрге жататын ағзалардың белгілері неге бірдей емес?» деген ой қозғайтын сұрақ қояды.
Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.
|
Оқушылар сабаққа дайындалады. Оқушылар сұраққа өз болжамдарын айтады: тұқымқуалайтын айырмашылықтар, орта әсері және ұрпаққа берілетін белгілер ағзалардың ерекшеленуіне себеп болады. | Сұраққа тақырыпқа сай болжам ұсыну — 1 ұпай. Сабақ мақсатын дұрыс тұжырымдау — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 2 ұпай. | тақта, дәптер, оқулық |
| Тақырыпты таныстыру 6 минут |
Жаңа материалды түсіндіру:
Слайдтар арқылы тұқымқуалайтын өзгергіштік, комбинативтік өзгергіштік және мутация ұғымдарын қысқаша түсіндіреді.
Комбинативтік өзгергіштіктің себептерін көрсетеді: хромосомалардың тәуелсіз ажырауы, кроссинговер және гаметалардың кездейсоқ қосылуы.
Мутациялардың гендік, хромосомалық және геномдық түрлерін атап, олардың жаңа тұқымқуалайтын белгілер туғызуы мүмкін екенін түсіндіреді.
Слайд 1 — Тұқымқуалайтын өзгергіштік және эволюция
Слайд 2 — Бір отбасындағы балалардың кейбір ерекшеліктері ата-анасына ұқсайды, ал кейбірі өзгеше бо…
Слайд 3 — Сабақ соңында сендер:
Слайд 4 — Эволюцияға бастапқы материал
Слайд 5 — Комбинативтік өзгергіштік
Слайд 6 — Комбинативтік өзгергіштіктің үш себебін — тәуелсіз ажырауды, кроссинговерді және гаметала…
Слайд 7 — Мутациялар және тұқымқуалау
Слайд 8 — Мутация және популяция
Слайд 9 — Сұрыпталудың әсері
Слайд 10 — Негізгі тұжырымдар
|
Оқушылар слайдтардан негізгі ұғымдарды жазып алады. Оқушылар комбинативтік өзгергіштіктің үш себебін атайды және мутациялардың тұқымқуалайтын өзгеріс туғызуы мүмкін екенін түсіндіреді. | Комбинативтік өзгергіштіктің үш себебін дұрыс атау — әрқайсысы үшін 1 ұпай. Мутациялардың тұқымқуалайтын өзгеріс туғызатынын түсіндіру — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай. | |
| Эволюциялық байланысты талдау 7 минут |
Сыныпқа сұрақтар:
Комбинативтік өзгергіштік жаңа аллельдер қалыптастыра ма, әлде бар аллельдердің жаңа үйлесімдерін жасай ма?
Мутациялардың эволюция үшін маңызы қандай?
Тұқымқуалайтын өзгергіштік болмаса, табиғи сұрыпталу жүре ала ма?
Жауаптар:
Ол бар аллельдердің жаңа үйлесімдерін жасайды.
Мутациялар жаңа аллельдер мен белгілердің пайда болуына мүмкіндік береді; олардың пайдалы, бейтарап не зиянды болуы мүмкін.
Тұқымқуалайтын айырмашылықтар болмаса, табиғи сұрыпталуға материал болмайды, сондықтан эволюциялық өзгеріс шектеледі.
|
Оқушылар үш сұраққа жауап береді: комбинативтік өзгергіштік бар аллельдерді жаңа үйлестіреді; мутациялар жаңа аллельдер туғызуы мүмкін; тұқымқуалайтын айырмашылықтарсыз табиғи сұрыпталуға материал болмайды. Оқушылар жауаптарын мысалмен негіздейді. | Бірінші сұраққа дұрыс жауап — 1 ұпай. Екінші сұрақта мутацияның жаңа тұқымқуалайтын нұсқа туғызуын түсіндіру — 1 ұпай. Үшінші сұрақта өзгергіштік пен сұрыпталу байланысын түсіндіру — 2 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай. | оқулық, тақта, дәптер |
| Өзгергіштік түрлерін ажырату 6 минут |
Нұсқаулық:
«Өзгергіштік тізбегі» ойынын ұйымдастырады: топтарға «кроссинговер», «мутация», «жаңа аллельдер үйлесімі», «табиғи сұрыпталу», «эволюциялық өзгеріс» карточкаларын таратады.
Карточкаларды себеп-салдар ретімен орналастырып, әр байланысын түсіндіруді тапсырады.
Топтардың ретін тексеріп, түсіндірмелеріне нақтылау береді.
|
Оқушылар топта карточкаларды талқылап, себеп-салдар тізбегін құрады: кроссинговер немесе мутация → тұқымқуалайтын өзгергіштік → табиғи сұрыпталу → популяциядағы белгілер жиілігінің өзгеруі → эволюциялық өзгеріс. Оқушылар өз ретін түсіндіреді. | Карточкаларды дұрыс себеп-салдар ретімен орналастыру — 2 ұпай. Тұқымқуалайтын өзгергіштік пен сұрыпталу байланысын түсіндіру — 2 ұпай. Топтық дәлелді жауап — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 5 ұпай. | |
| Жағдаятты шешу 8 минут |
Тапсырма беру:
Тапсырма береді: «Жәндіктер популяциясында мутация нәтижесінде пестицидке төзімді даралар пайда болды. Пестицид қолданылғаннан кейін бірнеше ұрпақта төзімді даралардың үлесі артты. Бұл өзгерісті мутация, тұқымқуалайтын өзгергіштік, табиғи сұрыпталу және эволюция ұғымдарын қолданып түсіндіріңдер».
Жауапта өзгерістің тұқым қуалау жолын және популяция деңгейіндегі нәтижесін көрсету керектігін ескертеді.
Жұптардың тұжырымдарын тексеріп, ғылыми дәлдігін бағалайды.
|
Оқушылар жұппен тапсырманы орындайды. Оқушылар мутация төзімділік белгісін туғызғанын, оның тұқым қуалайтынын, пестицид әсерінен төзімді даралардың тірі қалып көбірек ұрпақ қалдырғанын және нәтижесінде популяциядағы төзімділік жиілігі артқанын түсіндіреді. | Мутация мен тұқымқуалайтын белгіні дұрыс байланыстыру — 1 ұпай. Табиғи сұрыпталу барысын түсіндіру — 2 ұпай. Популяциядағы өзгерісті эволюциямен байланыстыру — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай. |
Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау
| Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау | Сыныпта қозғалыс кезінде бір-біріне кедергі жасамай, карточкалармен ұқыпты жұмыс істеу керек. Биологиялық мысалдарды талқылағанда тұқымқуалайтын өзгергіштікті жеке адамдарды кемсітуге немесе бағалауға негіз етпеу қажет. |
Материал туралы
- Материал түрі
- ҚМЖ (ҚМЖ)
- Пән
- Биология
- Сынып
- 10 сынып
- Тіл
- Қазақ
- Оқыту бағыты
- Физмат
ЖИ көмегімен өз сабақ жоспарыңызды жасаңыз
- Сіздің тақырыбыңыз, пәніңіз және сыныбыңыз бойынша
- Шамамен бір минутта дайын
- Бастау тегін