English

Тоқсан би (1737–1839) — Lesson Plan, Kazakh Language and Literature, Grade 9

Create your own lesson plan with AI

Preview Open material
Lesson plan
Section
Қазақ әдебиетіндегі билер мұрасы
Lesson title
Тоқсан би (1737–1839)
Class
9
Lesson objectives according to program
Қазақша
Lesson objectives
Оқушы Тоқсан бидің өмір сүрген кезеңін және тарихи тұлға ретіндегі орнын біледі.
Оқушы Тоқсан бидің шешендік сөздеріне тән белгілерді біледі.
Оқушы би-шешендер мұрасының қазақ қоғамындағы маңызын біледі.
Values
Тоқсан бидің мұрасын зерделеу арқылы оқушылар әділдік пен сөзге жауапкершілік құндылықтарын бағалайды. Тарихи мұраны құрметтеп, ел бірлігіне қызмет етудің маңызын түсінеді.
Lesson progress
Lesson stage/time Teacher's action Student's action Evaluation Resources
Ұйымдастыру және қызығушылық
3 мин
Ұйымдастыру кезеңі:
Оқушылармен амандасып, қатысымды тексереді.
Сабаққа қажетті құралдарын дайындауды сұрап, назарын тақырыпқа аударады.
 Оқушылар амандасады, сабаққа қажетті құралдарын дайындайды және назарын сабаққа аударады. Сабаққа дайындық пен қатысу талаптарын орындау — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 1 ұпай. сынып журналы, тақта
Тақырыпқа кіріспе
5 мин
Мәселе қою:
«Ел ішіндегі дауды әділ шешу үшін би қандай қасиеттерге ие болуы керек?» деген мәселені ортаға салады.
Тоқсан би туралы бастапқы болжамдарын айтуды ұсынады.
Сыныпқа сұрақтар:
«Би» ұғымы нені білдіреді?
Шешендік сөздер ел өмірінде қандай қызмет атқарған?
Жауаптар:
Би — ел ішіндегі дауды шешіп, төрелік айтқан, әдет-ғұрып заңдарын білген тұлға.
Шешендік сөздер дау шешуге, елді татулыққа шақыруға және ақыл-өсиет айтуға қызмет еткен.
 Оқушылар би ұғымын өз сөзімен түсіндіреді. Оқушылар бірінші сұраққа «әділ төрелік айтқан, ел дәстүрін білген тұлға» деп жауап береді. Оқушылар екінші сұраққа «дау шешуге, татулыққа шақыруға және ақыл айтуға көмектескен» деп жауап береді. Би ұғымын дұрыс түсіндіру — 1 ұпай; шешендік сөздердің бір қызметін атау — 1 ұпай; өз болжамын негіздеу — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 3 ұпай. тақта, дәптерлер
Тұлға туралы мәлімет
9 мин
Жаңа материалды түсіндіру:
Тоқсан бидің өмір сүрген уақыты 1737–1839 жылдар екенін хабарлайды.
Тұлғаның дәуірін тарихи оқиғалармен байланыстырып, бидің қоғамдық қызметін түсіндіреді.
Би-шешендер мұрасының ауызша таралуы мен халық жадында сақталуына тоқталады.
 Оқушылар Тоқсан бидің өмір сүрген жылдарын жазып алады. Оқушылар оның қоғамдық қызметі мен би-шешендер мұрасының маңызын тыңдап, негізгі ұғымдарды белгілейді. Өмір сүрген жылдарын дұрыс көрсету — 1 ұпай; бидің қоғамдық қызметінің бір қырын түсіндіру — 1 ұпай; мұрасының сақталу жолын атау — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 3 ұпай. оқулық, тақта, дәптерлер
Көрнекі материалды талдау
7 мин
Жаңа материалды түсіндіру:
Тоқсан би мен билер мұрасына қатысты көрнекі мәліметтерді ұсынады.
Мәліметтерді қарастырып, тұлға, дәуір және мұра туралы негізгі деректерді дәптерге түсіруді тапсырады.
Slide 1 — Тоқсан би
Slide 2 — Тоқсан би 1737–1839 жылдары өмір сүрген, ал оның дәуірінен жеткен мұралар тұлғаны тануға…
Slide 3 — Сабақ соңында
Slide 4 — Өмір сүрген кезеңі
Slide 5 — Би ретіндегі қызметі
Slide 6 — Тоқсан бидің би ретіндегі орны мен шешендік сөздерінің сипатын бағалағанда, қайсысына көб…
Slide 7 — Шешендік сөздердің белгілері
Slide 8 — Мұраның қоғамдық маңызы
Slide 9 — Негізгі тұжырымдар
Slide 10 — Есте сақтап жауап бер
Оқушылар көрнекі материалды қарайды. Оқушылар Тоқсан бидің өмір сүрген кезеңін, би ретіндегі қызметін және мұрасының сипатын жазып алады. Үш негізгі деректің әрқайсысын дұрыс белгілеу — 1 ұпайдан. Кезең бойынша ең көбі — 3 ұпай.
Шешендік мұраны талқылау
7 мин
Сыныпқа сұрақтар:
«Әділ төрелік ел бірлігіне қалай әсер етеді?».
«Би сөзінің ел арасындағы дауды шешудегі күші неде?».
«Шешендік мұрадан бүгінгі күнге қандай өнеге алуға болады?».
Жауаптар:
Әділ төрелік адамдардың сенімін арттырып, татулықты сақтауға көмектеседі.
Дәлелді әрі орынды сөз тараптарды келісімге келтіріп, дауды ушықтырмай шешеді.
Адалдықты, әділдікті, сабырлы сөйлеп, ортақ келісім іздеуді үйренуге болады.
 Оқушылар сұрақтарға дәлелді жауап береді. Оқушылар әділдік, келісім және жауапты сөз туралы ойларын талқылауда ортаға салады. Үш сұрақтың әрқайсысына мазмұнды жауап беру — 1 ұпайдан; жауапты мысалмен негіздеу — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай. оқулық, дәптерлер
Білімді бекіту ойыны
5 мин
Нұсқаулық:
«Дерек пен ұғымды сәйкестендір» ойынын ұйымдастырады.
«Тоқсан би», «1737–1839», «төрелік», «шешендік мұра» атауларын тиісті түсіндірмелерімен сәйкестендіруді тапсырады.
Жауаптарды сыныппен бірге тексереді.
 Оқушылар атауларды түсіндірмелерімен сәйкестендіреді. Оқушылар жауаптарын салыстырып, қате болса түзетеді. Әр дұрыс сәйкестік — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай.
Жеке тапсырма
5 мин
Жеке жұмыс:
«Тоқсан би туралы білген үш деректі жазып, оның мұрасынан алынатын бір өнегені түсіндір» тапсырмасын береді.
Жауапта дерек пен жеке тұжырымның байланысын көрсетуге бағыттайды.
 Оқушылар үш деректі жазады және мұрадан алынатын бір өнегені түсіндіреді. Үш дұрыс деректің әрқайсысы — 1 ұпай; өнегені түсіндіріп, дерекпен байланыстыру — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай.
Қысқа білім тексеру
2 мин
Білімді тексеру:
Қысқа тексеру сұрақтарын ұсынады: «Тоқсан би қай жылдары өмір сүрді?», «Бидің негізгі қоғамдық қызметі қандай?», «Шешендік мұраның бір қызметін ата».
Жауаптарды жылдам тексеріп, дұрыс жауаптарды нақтылайды.
 Оқушылар үш сұраққа қысқа жауап жазады. Оқушылар бірінші сұраққа «1737–1839», екінші сұраққа «дау шешіп, төрелік айту», үшінші сұраққа «елді татулыққа шақыру» немесе соған сай жауап береді. Әр дұрыс жауап — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 3 ұпай.
Рефлексия
2 мин
«Рефлексия» рефлексиясын өткізеді. Сабақты оқушылардың жылдам пікірлерімен аяқтаңыз — эмодзимен дауыс беру және нәтижелерді бөлісу.
 Оқушылар «Рефлексия» рефлексиясын орындап, тақырыпты түсінуін бағалайды. Тақырыпқа қатысты бір деректі дұрыс атау — 1 ұпай; жеке қорытындысын түсінікті жеткізу — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 2 ұпай.
Health and safety compliance
Health and safety compliance Көрнекі материалдармен және жазба құралдарымен жұмыс істегенде оларды қауіпсіз пайдаланып, сыныпта еркін қозғалысқа кедергі келтірмеу керек. Талқылау кезінде бір-бірінің пікірін құрметтеп, сөзді бөлмей тыңдау қажет.

Material details

Material type
Lesson Plan
Subject
Kazakh Language and Literature
Grade
Grade 9
Language
Kazakh
Education direction
Humanitarian

Create your own lesson plan with AI

  • Built from your topic, subject and grade
  • Ready in about a minute
  • Free to start

Similar materials

Lesson plans, tests and presentations made by teachers

Sign up to open this lesson plan in full and create your own with AI in minutes.

Sign in