Мембраналық рецепторлар арқылы гормондық сигналдардың берілуі — ҚМЖ, Биология, 11 сынып
ЖИ көмегімен өз сабақ жоспарыңызды жасаңыз
Тегін жасау
Алдын ала қарау
Материалды ашу
Қысқамерзімді жоспар
| Бөлім |
Адам ағзасындағы реттелу және үйлесімділік
|
| Сабақтың тақырыбы |
Мембраналық рецепторлар арқылы гормондық сигналдардың берілуі
|
| Сыныбы |
11
|
| Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары |
11.1.7.2 Гормондардың әрекет ету механизмін түсіндіру
|
| Сабақтың мақсаты |
Оқушы мембраналық рецепторлардың құрылымы мен қызметін біледі.
Оқушы суда еритін гормондардың жасуша мембранасынан өте алмай, рецепторлармен байланысатынын біледі.
Оқушы гормондық сигналдың екінші реттік хабаршылар арқылы жасуша ішінде берілу кезеңдерін біледі.
|
| Құндылықтар |
Ғылыми дерекке сүйеніп, биологиялық үдерістерді түсіндіруге және өз ойын дәлелді жеткізуге дағдыланады.
Топтық жұмыс барысында өзгенің пікірін тыңдап, бірлескен жауапкершілікті қалыптастырады.
|
Сабақтың барысы
| Сабақтың кезеңі/ уақыт | Педагогтің іс-әрекеті | Оқушының іс-әрекеті | Бағалау | Ресурстар |
|---|---|---|---|---|
| Ұйымдастыру және қызығушылық 4 мин |
Ұйымдастыру кезеңі:
Оқушылармен амандасып, сабаққа қатысуын тексереді және оқу құралдарын дайындауға бағыттайды.
«Гормон жасушаға тікелей кіре алмаса, оның әсері қалай басталады?» деген сұрақ арқылы тақырыпқа қызығушылық оятады.
|
Оқушылар сабаққа дайындалып, оқу құралдарын реттейді. Оқушылар сұраққа бастапқы болжам айтады: гормон жасуша бетіндегі рецепторға байланысуы мүмкін. | Сабаққа дайындық — 1 ұпай. Болжамын тақырыпқа сай ұсыну — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 2 ұпай. | тақта, дәптер |
| Сигнал берілу мәселесі 5 мин |
Мәселе қою:
Мембраналық рецепторы бар жасушаның сызбасын көрсетіп, гормонның жасуша ішіне өтпейтінін түсіндіреді.
«Гормон мембранадан өтпей-ақ жасушаның жауабын қалай өзгертеді?» деген проблемалық сұрақ қояды.
|
Оқушылар сызбаны бақылап, рецептор мен гормонның ықтимал байланысын сипаттайды. Оқушылар мәселені шешудің бастапқы жолын ұсынады: рецептор сигналды жасуша ішіне жеткізеді. | Сызбадағы рецепторды дұрыс анықтау — 1 ұпай. Проблемалық сұраққа негізді болжам ұсыну — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 2 ұпай. | жасуша мембранасының сызбасы |
| Сигнал берілу тетігі 9 мин |
Жаңа материалды түсіндіру:
Жаңа материалды слайдтар арқылы таныстырады: суда еритін гормондар плазмалық мембранадан өте алмайды; олар мембранадағы арнайы рецепторға байланысады.
Гормон-рецептор кешені жасуша ішіндегі сигналдық тізбекті іске қосатынын түсіндіреді.
Екінші реттік хабаршылардың, соның ішінде циклдік аденозинмонофосфаттың, ферменттер белсенділігін өзгертіп, жасушалық жауап туғызатынын мысалмен баяндайды.
Сигналдың күшеюі мен жасуша жауабының гормон түріне және нысана-жасушаға тәуелді екенін атап өтеді.
Слайд 1 — Гормондық сигналдың берілуі
Слайд 2 — Қандағы адреналин кейбір жасушалардың жұмысын өзгертеді, бірақ суда ериді және жасушаның…
Слайд 3 — Сабақ мақсаттары
Слайд 4 — Мембраналық рецептор
Слайд 5 — Сигналдың басталуы
Слайд 6 — Тізбек неге іске қосылады?
Слайд 7 — Екінші реттік хабаршы
Слайд 8 — Сигналдан жасушалық жауапқа
Слайд 9 — Негізгі тұжырымдар
Слайд 10 — Еске түсіріп жауап бер
|
Оқушылар слайдтардан гормонның рецепторға байланысуын және сигналдың жасуша ішіне берілу сызбасын бақылайды. Оқушылар негізгі ұғымдарды жазып, гормон–рецептор–екінші реттік хабаршы–жасушалық жауап тізбегін құрастырады. | Гормонның мембранадан өтпейтінін түсіндіру — 1 ұпай. Рецептордың рөлін атау — 1 ұпай. Екінші реттік хабаршының қызметін сипаттау — 1 ұпай. Сигнал кезеңдерін дұрыс реттеу — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай. | |
| Түсінуді тексеру 5 мин |
Сыныпқа сұрақтар:
Суда еритін гормондар неліктен жасуша мембранасынан өте алмайды?
Мембраналық рецептор гормондық сигнал берілуінде қандай қызмет атқарады?
Екінші реттік хабаршы жасуша ішінде қандай өзгеріс туғызады?
Жауаптар:
Олар липидті мембрананың гидрофобты қабатынан өте алмайды.
Рецептор гормонды танып, сигналдық тізбекті іске қосады.
Ол жасуша ішіндегі нысаналарды, соның ішінде ферменттерді белсендіріп не тежеп, жасушалық жауап туғызады.
|
Оқушылар сұрақтарға жеке жауап береді. Оқушылар суда еритін гормонның мембранадан өтпеу себебін, рецептордың сигналды қабылдау қызметін және екінші реттік хабаршының жасушалық әсерін түсіндіреді. | Бірінші сұраққа дұрыс жауап — 1 ұпай. Екінші сұраққа дұрыс жауап — 1 ұпай. Үшінші сұраққа дұрыс жауап — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 3 ұпай. | тақта, дәптер |
| Сигнал тізбегі ойыны 6 мин |
Нұсқаулық:
Топтарға «гормон», «мембраналық рецептор», «екінші реттік хабаршы», «фермент» және «жасушалық жауап» жазылған карточкаларды таратады.
Карточкаларды сигналдың берілу ретімен орналастырып, әр буынның қызметін қысқаша түсіндіруді тапсырады.
Топтардың ретін тексеріп, дұрыс тізбекке кері байланыс береді.
|
Оқушылар топта карточкаларды ретімен орналастырады. Оқушылар тізбекті «гормон–рецептор–екінші реттік хабаршы–ферменттердің өзгерісі–жасушалық жауап» түрінде түсіндіріп, өзара келісіп жауап береді. | Бес буынды дұрыс ретпен орналастыру — 2 ұпай. Екі буынның қызметін дұрыс түсіндіру — 2 ұпай. Топтық талқылауға қатысу — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 5 ұпай. | |
| Жеке тапсырма 7 мин |
Жеке тапсырма:
Оқушыларға тапсырма парағын береді: «Суда еритін гормонның нысана-жасушадағы әсерін 4–5 сөйлеммен түсіндіріп, үдерістің кемінде төрт кезеңін көрсетіңдер».
Қосымша тармақ ұсынады: «Гормон жасуша ішіне өтпесе де, жасушада жауап қалай пайда болады?».
Жеке орындау уақытын белгілеп, қажет болған жағдайда ұғымдарды еске салады.
|
Оқушылар тапсырманы жеке орындайды. Оқушылар гормонның рецепторға байланысуын, сигналдың жасуша ішіне берілуін және жасушалық жауаптың пайда болуын ретімен жазады. Оқушылар қосымша сұраққа рецептор мен екінші реттік хабаршының рөлін атап жауап береді. | Төрт кезеңді дұрыс көрсету — 2 ұпай. Рецептор мен екінші реттік хабаршының қызметін түсіндіру — 2 ұпай. Жауапты ғылыми ұғымдармен жүйелі жазу — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 5 ұпай. |
Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау
| Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау | Слайдтар мен тапсырма парақтарын қолданғанда құрылғыларға абайлап қарап, экраннан көзді мезгіл-мезгіл тынықтыру керек. Топтық жұмыс кезінде карточкаларды ұқыпты пайдаланып, сыныпта қауіпсіз қозғалу қажет. |
Материал туралы
- Материал түрі
- ҚМЖ (ҚМЖ)
- Пән
- Биология
- Сынып
- 11 сынып
- Тіл
- Қазақ
- Оқыту бағыты
- Физмат
ЖИ көмегімен өз сабақ жоспарыңызды жасаңыз
- Сіздің тақырыбыңыз, пәніңіз және сыныбыңыз бойынша
- Шамамен бір минутта дайын
- Бастау тегін
