Тыныс алу түрлерін салыстыру — ҚМЖ, Биология, 9 сынып
ЖИ көмегімен өз сабақ жоспарыңызды жасаңыз
Тегін жасау
Алдын ала қарау
Материалды ашу
Қысқамерзімді жоспар
| Бөлім |
Жасушалық тыныс алу
|
| Сабақтың тақырыбы |
Тыныс алу түрлерін салыстыру
|
| Сыныбы |
9
|
| Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары |
9.1.4.1 Тыныс алу реакциясының химиялық теңдеуін пайдалана отырып, анаэробты және аэробты тыныс алуды салыстыру
9.1.4.2 Бұлшықет қажуы және аэробты, анаэробты тыныс алу үдерістері арасындағы байланысты қарастыру
|
| Сабақтың мақсаты |
Оқушы аэробты және анаэробты тыныс алудың жүру жағдайларын, оттегінің рөлін және өнімдерін біледі.
Оқушы аэробты және анаэробты тыныс алудың химиялық теңдеулерін біледі және оларды салыстырады.
Оқушы бұлшықет қажуының анаэробты тыныс алумен байланысын біледі.
|
| Құндылықтар |
Ғылыми деректерге сүйеніп қорытынды жасауға, денсаулықты сақтауға және дене жүктемесіне жауапкершілікпен қарауға үйренеді.
|
Сабақтың барысы
| Сабақтың кезеңі/ уақыт | Педагогтің іс-әрекеті | Оқушының іс-әрекеті | Бағалау | Ресурстар |
|---|---|---|---|---|
| Ұйымдастыру және қызығушылық ояту 5 мин |
Ұйымдастыру кезеңі:
Оқушылармен амандасып, сабаққа қатысуын тексереді және жұмысқа дайындықты ұйымдастырады.
Қысқа сұрақ қояды: «Жүгіргеннен кейін тыныс алу неге жиілейді?».
Жауаптар:
Оқушылардың бастапқы болжамдарын тыңдап, тыныс алудың энергия бөлумен байланысын сабақ тақырыбына ұштастырады.
|
Оқушылар сабаққа дайындалып, қатысуын белгілейді. Оқушылар «Жүгіргеннен кейін тыныс алу неге жиілейді?» сұрағына өз болжамдарын айтады; күтілетін жауап: ағзаға оттегі көбірек қажет болып, энергия түзілуі күшейеді. | Сабаққа дайындық пен бастапқы сұраққа мазмұнды жауап — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 1 ұпай. | тақта, дәптер |
| Тыныс алуды салыстыру мәселесі 7 мин |
Мәселе қою:
Мәселені ұсынады: «Жасушалар оттегі жеткілікті болғанда да, жетіспегенде де энергияны қалай алады? Бұл жағдайда глюкозаның ыдырауы мен түзілетін өнімдер қалай өзгереді?».
Оқушыларға аэробты және анаэробты тыныс алуды оттегінің қатысуы, энергия шығымы және соңғы өнімдері бойынша салыстыру керегін түсіндіреді.
Сыныпқа сұрақтар:
Аэробты тыныс алу үшін қандай жағдай қажет?
Анаэробты тыныс алуда оттегі қатыса ма?
Жауаптар:
Аэробты тыныс алу оттегінің қатысуымен жүреді.
Анаэробты тыныс алу оттегісіз жүреді.
|
Оқушылар мәселені талдап, аэробты және анаэробты тыныс алудың айырмашылықтары туралы болжам жасайды. Оқушылар сұрақтарға жауап береді; күтілетін жауаптар: аэробты тыныс алуға оттегі қажет, анаэробты тыныс алуға оттегі қажет емес. | Аэробты тыныс алу жағдайын дұрыс атайды — 1 ұпай; анаэробты тыныс алу жағдайын дұрыс атайды — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 2 ұпай. | тақта, биология оқулығы |
| Жаңа материалды түсіндіру 12 мин |
Жаңа материалды түсіндіру:
Көрсетілім материалын пайдаланып, аэробты және анаэробты тыныс алудың мәнін, оттегінің қатысуын және энергия бөлінуін түсіндіреді.
Аэробты тыныс алудың теңдеуін жазады: C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O + энергия.
Анаэробты тыныс алудың бұлшықет жасушаларындағы теңдеуін жазады: C₆H₁₂O₆ → 2C₃H₆O₃ + энергия.
Аэробты үдерісте глюкоза толық ыдырап, көмірқышқыл газы мен су түзілетінін, анаэробты үдерісте сүт қышқылы түзіліп, энергия аз бөлінетінін салыстырады.
Көрсетілімдегі салыстыру кестесіне назар аудартады: оттегінің қажеттілігі, соңғы өнімдер және энергия мөлшері.
Слайд 1 — Аэробты және анаэробты тыныс алу
Слайд 2 — Жүгіргенде бұлшықеттер кейде оттегі жеткілікті болса да қажиды.
Слайд 3 — Сабақ соңында оқушы:
Слайд 4 — Оттегі және энергия
Слайд 5 — Глюкозаның ыдырауы
Слайд 6 — Оттегі жеткіліксіз болып, анаэробты тыныс алу күшейсе, бұлшықетте сүт қышқылы түзіліп, кү…
Слайд 7 — Үдерістерді салыстыру
Слайд 8 — Қажу және оттегі
Слайд 9 — Қорытынды
Слайд 10 — Еске түсіріп жауап бер
|
Оқушылар көрсетілім материалын қарап, тыныс алудың екі түрінің ерекшеліктерін дәптерге жазады. Оқушылар теңдеулерді көшіріп, аэробты және анаэробты тыныс алудың айырмашылықтарын анықтайды; күтілетін жауаптар: аэробты тыныс алу оттегімен жүреді және көмірқышқыл газы мен су түзеді, анаэробты тыныс алу оттегісіз жүреді және сүт қышқылын түзеді. | Аэробты теңдеуді дұрыс жазады — 1 ұпай; анаэробты теңдеуді дұрыс жазады — 1 ұпай; оттегі мен өнімдер айырмашылығын атайды — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 3 ұпай. | |
| Бұлшықет қажуын талдау 9 мин |
Нұсқаулық:
Оқушыларды жұптарға бөліп, жағдайды талдауды тапсырады: «Қысқа қашықтыққа жылдам жүгірген адам неге бұлшықетінің қажуын сезеді? Бұл құбылысты анаэробты тыныс алумен және сүт қышқылының түзілуімен байланыстырып түсіндіріңдер».
Жұптарға тыныс алу теңдеулерін пайдаланып, аэробты және анаэробты үдерістердің бұлшықет жұмысына ықпалын салыстыруды ұсынады.
Жұптардың түсіндіруін тыңдап, қажет болған жағдайда анаэробты тыныс алу кезінде энергияның жылдам, бірақ аз мөлшерде бөлінетінін нақтылайды.
|
Оқушылар жұппен жағдайды талдап, тыныс алу теңдеулеріне сүйеніп түсініктеме дайындайды. Оқушылар қорытындысын ұсынады; күтілетін жауап: қарқынды жүктеме кезінде оттегі жеткіліксіз болып, бұлшықетте анаэробты тыныс алу күшейеді, сүт қышқылы түзіліп, қажу сезімі пайда болады. | Жүктеме кезінде оттегі тапшылығын атайды — 1 ұпай; анаэробты тыныс алумен байланыстырады — 1 ұпай; сүт қышқылының түзілуін қажумен түсіндіреді — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 3 ұпай. | жағдаят жазылған карточкалар, оқулық |
| Білімді бекіту және салыстыру 8 мин |
Нұсқаулық:
Оқушыларға аэробты және анаэробты тыныс алуды салыстыруға арналған жеке тапсырма ұсынады: кестеде оттегінің қатысуын, глюкозаның ыдырау дәрежесін, өнімдерін, энергия бөлінуін және бұлшықет қажуымен байланысын толтыру.
Тапсырма соңында мына сұрақты қояды: «Қандай жағдайда анаэробты тыныс алу басым жүреді және оның бұлшықетке әсері қандай?».
Жауаптар:
Қарқынды жүктеме кезінде оттегі жеткіліксіз болғанда анаэробты тыныс алу басым жүреді; сүт қышқылы түзіліп, бұлшықет қажиды.
|
Оқушылар салыстыру кестесін жеке толтырады. Оқушылар қорытынды сұраққа жауап береді; күтілетін жауап: қарқынды жүктемеде оттегі жетіспегенде анаэробты тыныс алу басым болып, сүт қышқылының түзілуі бұлшықет қажуымен байланысты болады. | Оттегінің қатысуын дұрыс салыстырады — 1 ұпай; өнімдерін дұрыс көрсетеді — 1 ұпай; энергия бөлінуін салыстырады — 1 ұпай; бұлшықет қажуымен байланысты түсіндіреді — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай. | салыстыру кестесі бар парақ, дәптер |
Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау
| Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау | Жұптық талдау кезінде бір-біріне кедергі келтірмей, сыныпта қауіпсіз қозғалу және құралдарды ұқыпты пайдалану ережелерін сақтаңдар. Дене жүктемесі туралы талқылағанда денсаулық жағдайын ескеріп, өз мүмкіндігінен тыс жаттығуды ұсынбаңдар. |
Материал туралы
- Материал түрі
- ҚМЖ (ҚМЖ)
- Пән
- Биология
- Сынып
- 9 сынып
- Тіл
- Қазақ
ЖИ көмегімен өз сабақ жоспарыңызды жасаңыз
- Сіздің тақырыбыңыз, пәніңіз және сыныбыңыз бойынша
- Шамамен бір минутта дайын
- Бастау тегін
