English

Айтыс және оның түрлері. «Біржан – Сара» айтысы — Lesson Plan, Kazakh Literature, Grade 9

Create your own lesson plan with AI

Preview Open material
Lesson plan
Section
Айтыс өнері және қазақ әдеби мұрасы
Lesson title
Айтыс және оның түрлері. «Біржан – Сара» айтысы
Class
9
Lesson objectives according to program
9.1.4.1 Көркем шығармалардан алған үзінділерді шығармашылық жұмыстарда қолдану
Lesson objectives
Оқушылар айтыстың негізгі белгілері мен түрлерін біледі.
Оқушылар «Біржан – Сара» айтысының тақырыбы мен көркемдік ерекшеліктерін біледі.
Оқушылар айтыстан алынған үзіндіні шығармашылық жұмысында қолдану жолдарын біледі.
Values
Сөз өнерін құрметтеу және ұлттық мәдени мұраны бағалау. Айтыс үстіндегі тапқырлық пен қарсыласты тыңдау үлгісі арқылы өзара құрмет пен әділ пікір айтуға тәрбиелеу.
Lesson progress
Lesson stage/time Teacher's action Student's action Evaluation Resources
Ұйымдастыру және қызығушылық
4 минут
Ұйымдастыру кезеңі:
Оқушылармен сәлемдесіп, сабаққа қатысуын тексереді.
«Айтыс» ұғымын естігенде ойға не келетінін сұрап, тақырыпқа назар аудартады.
 Оқушылар сабаққа дайындалады. Оқушылар айтыс туралы бастапқы ойларын айтады; ықтимал жауаптары: ақындар сайысы, суырыпсалмалық, домбыра, тапқыр сөз. Сабаққа дайындық — 1 ұпай. Айтыс туралы мағыналы бастапқы ой айту — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 2 ұпай. тақта, дәптер
Тақырыпты таныстыру
8 минут
Жаңа материалды түсіндіру:
Презентация арқылы айтыстың анықтамасын, негізгі белгілерін және дәстүрлі түрлерін түсіндіреді.
«Біржан – Сара» айтысының шығу тарихы мен әдеби мұрадағы орнын таныстырады.
Айтыстағы суырыпсалмалық, сөз сайысы, әуен мен орындаушылықтың байланысын түсіндіреді.
Slide 1 — Айтыс және «Біржан – Сара» айтысы
Slide 2 — Айтыста ақындар бір-біріне алдын ала жазылған мәтінді оқымай, көпшілік алдында суырып сал…
Slide 3 — Сабақ соңында
Slide 4 — Айтыстың табиғаты
Slide 5 — Дәстүрлі түрлері
Slide 6 — Талқылау
Slide 7 — «Біржан – Сара» айтысы
Slide 8 — Көркемдік және қолданыс
Slide 9 — Есте сақта
Slide 10 — Еске түсір
Оқушылар презентацияны тыңдап, айтыстың анықтамасы мен белгілерін дәптерге жазады. Оқушылар «Біржан – Сара» айтысының орны туралы негізгі мәліметтерді белгілейді. Айтыстың анықтамасын дұрыс тұжырымдау — 1 ұпай. Екі белгісін атау — әрқайсысы 1 ұпай, барлығы 2 ұпай. Айтыстың бір түрін атау — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай.
Айтысты талдау
9 минут
Мәселе қою:
«Айтыста ақынның жеңісі қандай өнер арқылы көрінеді?» деген мәселені ортаға салады.
«Біржан – Сара» айтысынан берілген үзіндіні оқуға ұсынады.
Сыныпқа сұрақтар:
Үзіндіде Біржан мен Сараның қандай қасиеттері байқалады?
Ақындар өз ойын қандай көркем тәсілдер арқылы жеткізеді?
Айтыс үзіндісінің негізгі тақырыбы мен идеясын қалай тұжырымдауға болады?
Жауаптар:
Жауаптарды тыңдап, дәлел ретінде мәтіннен сөз не тіркес келтіруді сұрайды.
 Оқушылар мәселе бойынша өз пікірін айтады. Оқушылар үзіндіні оқып, Біржан мен Сараның қасиеттерін анықтайды; ықтимал жауаптар: тапқырлық, шешендік, батылдық, суырыпсалмалық. Оқушылар көркем тәсілдерді атайды; ықтимал жауаптар: теңеу, бейнелі сөз, қарама-қарсы қою, ұтымды сұрақ-жауап. Оқушылар үзіндіге сүйеніп тақырып пен идеяны тұжырымдайды. Кейіпкерлердің екі қасиетін мәтінмен дәлелдеп атау — әрқайсысы 1 ұпай, барлығы 2 ұпай. Бір көркем тәсілді мәтіннен дәлелдеу — 2 ұпай. Тақырып пен идеяны тұжырымдау — әрқайсысы 1 ұпай, барлығы 2 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 6 ұпай. «Біржан – Сара» айтысының үзіндісі, оқулық
Тапқырлық сайысы
8 минут
Нұсқаулық:
«Айтыс белгісін тап» ойынын ұйымдастырады: топтарға айтысқа қатысты ұғымдар мен сипаттамалар жазылған карточкаларды таратады.
Әр топтан ұғымдарды сәйкестендіріп, таңдаған жауабын түсіндіруді сұрайды.
Ойын қорытындысында айтыс түрлерінің айырмашылығын нақтылайды.
 Оқушылар топта карточкаларды сәйкестендіреді. Оқушылар ұғымдар мен сипаттамаларды байланыстырады; ықтимал жауаптар: түре айтыс — қысқа қайырымды сөз сайысы, сүре айтыс — ұзақ әрі кең өрісті сайыс, жұмбақ айтыс — жұмбақ арқылы өрбитін сөз қағыстыру. Оқушылар таңдауларын дәлелдеп, басқа топтарды тыңдайды. Үш ұғымды дұрыс сәйкестендіру — әрқайсысы 1 ұпай, барлығы 3 ұпай. Бір айырмашылықты түсіндіру — 1 ұпай. Топтық жұмыста дәлелді пікір айту — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 5 ұпай.
Шығармашылық қолдану
10 минут
Шығармашылық тапсырма:
Оқушыларға «Біржан – Сара» айтысынан алған әсеріне сүйеніп, қысқа шығармашылық жауап құрастыруды тапсырады: айтыс үлгісіндегі төрт жол өлең немесе үзіндіге негізделген шағын пікір жазу.
Шығармашылық жұмыста үзіндіден кемінде бір сөзді не тіркесті орынды қолдану керегін ескертеді.
Бірнеше оқушыға жұмысын оқытып, мәтінмен байланысын түсіндіртеді.
 Оқушылар айтыс үзіндісін негізге алып, төрт жол өлең немесе шағын пікір жазады. Оқушылар үзіндіден алынған сөзді не тіркесті шығармашылық жұмысында қолданады. Оқушылар өз жұмысын оқып, қолданған үзіндісін түсіндіреді. Үзіндіден алынған сөз не тіркесті орынды қолдану — 2 ұпай. Тақырыпқа сай шығармашылық мазмұн құрастыру — 2 ұпай. Ойын түсінікті әрі сауатты жеткізу — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 5 ұпай. дәптер, қалам, оқулық
Білімді тексеру
4 минут
Нұсқаулық:
Тақырып бойынша қысқа тексеру тапсырмасын ұсынады.
«Айтыстың бір белгісін ата», «Айтыстың бір түрін ата», ««Біржан – Сара» айтысынан қандай көркемдік ерекшелік байқадың?» деген сұрақтарды қояды.
Жауаптарды жинақтап, дұрыс жауаптарды нақтылайды.
 Оқушылар үш сұраққа жеке жауап береді. Оқушылар айтыстың белгісі мен түрін атайды; ықтимал жауаптар: суырыпсалмалық, сөз сайысы; түре айтыс, сүре айтыс немесе жұмбақ айтыс. Оқушылар «Біржан – Сара» айтысынан байқаған көркемдік ерекшелігін мысалмен көрсетеді. Айтыстың бір белгісін дұрыс атау — 1 ұпай. Айтыстың бір түрін дұрыс атау — 1 ұпай. Көркемдік ерекшелікті мысалмен түсіндіру — 2 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай.
Рефлексия
2 минут
«Желкенді көтеріңіз» рефлексиясын өткізеді. Оқушылар желкенді көтеру үшін ұстайды — биік болған сайын сабақ көбірек ұнағаны.
 Оқушылар «Желкенді көтеріңіз» рефлексиясын орындап, тақырыпты түсінуін бағалайды. Айтыс туралы бір нақты білімді атау — 1 ұпай. Жеке қорытындысын мазмұнды айту — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 2 ұпай.
Health and safety compliance
Health and safety compliance Оқулық пен үлестірмелі материалдарды ұқыпты пайдаланып, жұмыс орнын таза ұстау қажет. Топтық талқылауда бір-бірінің сөзін бөлмей, пікірді құрметпен тыңдаңдар.

Material details

Material type
Lesson Plan
Subject
Kazakh Literature
Grade
Grade 9
Language
Kazakh
Education direction
Humanitarian

Create your own lesson plan with AI

  • Built from your topic, subject and grade
  • Ready in about a minute
  • Free to start

Similar materials

Lesson plans, tests and presentations made by teachers

Sign up to open this lesson plan in full and create your own with AI in minutes.

Sign in