Айтыс және оның түрлері. «Біржан – Сара» айтысы — ҚМЖ, Қазақ әдебиеті, 9 сынып
ЖИ көмегімен өз сабақ жоспарыңызды жасаңыз
Тегін жасау
Алдын ала қарау
Материалды ашу
Қысқамерзімді жоспар
| Бөлім |
Айтыс өнері және қазақ әдеби мұрасы
|
| Сабақтың тақырыбы |
Айтыс және оның түрлері. «Біржан – Сара» айтысы
|
| Сыныбы |
9
|
| Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары |
9.1.4.1 Көркем шығармалардан алған үзінділерді шығармашылық жұмыстарда қолдану
|
| Сабақтың мақсаты |
Оқушылар айтыстың негізгі белгілері мен түрлерін біледі.
Оқушылар «Біржан – Сара» айтысының тақырыбы мен көркемдік ерекшеліктерін біледі.
Оқушылар айтыстан алынған үзіндіні шығармашылық жұмысында қолдану жолдарын біледі.
|
| Құндылықтар |
Сөз өнерін құрметтеу және ұлттық мәдени мұраны бағалау. Айтыс үстіндегі тапқырлық пен қарсыласты тыңдау үлгісі арқылы өзара құрмет пен әділ пікір айтуға тәрбиелеу.
|
Сабақтың барысы
| Сабақтың кезеңі/ уақыт | Педагогтің іс-әрекеті | Оқушының іс-әрекеті | Бағалау | Ресурстар |
|---|---|---|---|---|
| Ұйымдастыру және қызығушылық 4 минут |
Ұйымдастыру кезеңі:
Оқушылармен сәлемдесіп, сабаққа қатысуын тексереді.
«Айтыс» ұғымын естігенде ойға не келетінін сұрап, тақырыпқа назар аудартады.
|
Оқушылар сабаққа дайындалады. Оқушылар айтыс туралы бастапқы ойларын айтады; ықтимал жауаптары: ақындар сайысы, суырыпсалмалық, домбыра, тапқыр сөз. | Сабаққа дайындық — 1 ұпай. Айтыс туралы мағыналы бастапқы ой айту — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 2 ұпай. | тақта, дәптер |
| Тақырыпты таныстыру 8 минут |
Жаңа материалды түсіндіру:
Презентация арқылы айтыстың анықтамасын, негізгі белгілерін және дәстүрлі түрлерін түсіндіреді.
«Біржан – Сара» айтысының шығу тарихы мен әдеби мұрадағы орнын таныстырады.
Айтыстағы суырыпсалмалық, сөз сайысы, әуен мен орындаушылықтың байланысын түсіндіреді.
Слайд 1 — Айтыс және «Біржан – Сара» айтысы
Слайд 2 — Айтыста ақындар бір-біріне алдын ала жазылған мәтінді оқымай, көпшілік алдында суырып сал…
Слайд 3 — Сабақ соңында
Слайд 4 — Айтыстың табиғаты
Слайд 5 — Дәстүрлі түрлері
Слайд 6 — Талқылау
Слайд 7 — «Біржан – Сара» айтысы
Слайд 8 — Көркемдік және қолданыс
Слайд 9 — Есте сақта
Слайд 10 — Еске түсір
|
Оқушылар презентацияны тыңдап, айтыстың анықтамасы мен белгілерін дәптерге жазады. Оқушылар «Біржан – Сара» айтысының орны туралы негізгі мәліметтерді белгілейді. | Айтыстың анықтамасын дұрыс тұжырымдау — 1 ұпай. Екі белгісін атау — әрқайсысы 1 ұпай, барлығы 2 ұпай. Айтыстың бір түрін атау — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай. | |
| Айтысты талдау 9 минут |
Мәселе қою:
«Айтыста ақынның жеңісі қандай өнер арқылы көрінеді?» деген мәселені ортаға салады.
«Біржан – Сара» айтысынан берілген үзіндіні оқуға ұсынады.
Сыныпқа сұрақтар:
Үзіндіде Біржан мен Сараның қандай қасиеттері байқалады?
Ақындар өз ойын қандай көркем тәсілдер арқылы жеткізеді?
Айтыс үзіндісінің негізгі тақырыбы мен идеясын қалай тұжырымдауға болады?
Жауаптар:
Жауаптарды тыңдап, дәлел ретінде мәтіннен сөз не тіркес келтіруді сұрайды.
|
Оқушылар мәселе бойынша өз пікірін айтады. Оқушылар үзіндіні оқып, Біржан мен Сараның қасиеттерін анықтайды; ықтимал жауаптар: тапқырлық, шешендік, батылдық, суырыпсалмалық. Оқушылар көркем тәсілдерді атайды; ықтимал жауаптар: теңеу, бейнелі сөз, қарама-қарсы қою, ұтымды сұрақ-жауап. Оқушылар үзіндіге сүйеніп тақырып пен идеяны тұжырымдайды. | Кейіпкерлердің екі қасиетін мәтінмен дәлелдеп атау — әрқайсысы 1 ұпай, барлығы 2 ұпай. Бір көркем тәсілді мәтіннен дәлелдеу — 2 ұпай. Тақырып пен идеяны тұжырымдау — әрқайсысы 1 ұпай, барлығы 2 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 6 ұпай. | «Біржан – Сара» айтысының үзіндісі, оқулық |
| Тапқырлық сайысы 8 минут |
Нұсқаулық:
«Айтыс белгісін тап» ойынын ұйымдастырады: топтарға айтысқа қатысты ұғымдар мен сипаттамалар жазылған карточкаларды таратады.
Әр топтан ұғымдарды сәйкестендіріп, таңдаған жауабын түсіндіруді сұрайды.
Ойын қорытындысында айтыс түрлерінің айырмашылығын нақтылайды.
|
Оқушылар топта карточкаларды сәйкестендіреді. Оқушылар ұғымдар мен сипаттамаларды байланыстырады; ықтимал жауаптар: түре айтыс — қысқа қайырымды сөз сайысы, сүре айтыс — ұзақ әрі кең өрісті сайыс, жұмбақ айтыс — жұмбақ арқылы өрбитін сөз қағыстыру. Оқушылар таңдауларын дәлелдеп, басқа топтарды тыңдайды. | Үш ұғымды дұрыс сәйкестендіру — әрқайсысы 1 ұпай, барлығы 3 ұпай. Бір айырмашылықты түсіндіру — 1 ұпай. Топтық жұмыста дәлелді пікір айту — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 5 ұпай. | |
| Шығармашылық қолдану 10 минут |
Шығармашылық тапсырма:
Оқушыларға «Біржан – Сара» айтысынан алған әсеріне сүйеніп, қысқа шығармашылық жауап құрастыруды тапсырады: айтыс үлгісіндегі төрт жол өлең немесе үзіндіге негізделген шағын пікір жазу.
Шығармашылық жұмыста үзіндіден кемінде бір сөзді не тіркесті орынды қолдану керегін ескертеді.
Бірнеше оқушыға жұмысын оқытып, мәтінмен байланысын түсіндіртеді.
|
Оқушылар айтыс үзіндісін негізге алып, төрт жол өлең немесе шағын пікір жазады. Оқушылар үзіндіден алынған сөзді не тіркесті шығармашылық жұмысында қолданады. Оқушылар өз жұмысын оқып, қолданған үзіндісін түсіндіреді. | Үзіндіден алынған сөз не тіркесті орынды қолдану — 2 ұпай. Тақырыпқа сай шығармашылық мазмұн құрастыру — 2 ұпай. Ойын түсінікті әрі сауатты жеткізу — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 5 ұпай. | дәптер, қалам, оқулық |
| Білімді тексеру 4 минут |
Нұсқаулық:
Тақырып бойынша қысқа тексеру тапсырмасын ұсынады.
«Айтыстың бір белгісін ата», «Айтыстың бір түрін ата», ««Біржан – Сара» айтысынан қандай көркемдік ерекшелік байқадың?» деген сұрақтарды қояды.
Жауаптарды жинақтап, дұрыс жауаптарды нақтылайды.
|
Оқушылар үш сұраққа жеке жауап береді. Оқушылар айтыстың белгісі мен түрін атайды; ықтимал жауаптар: суырыпсалмалық, сөз сайысы; түре айтыс, сүре айтыс немесе жұмбақ айтыс. Оқушылар «Біржан – Сара» айтысынан байқаған көркемдік ерекшелігін мысалмен көрсетеді. | Айтыстың бір белгісін дұрыс атау — 1 ұпай. Айтыстың бір түрін дұрыс атау — 1 ұпай. Көркемдік ерекшелікті мысалмен түсіндіру — 2 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 4 ұпай. | |
| Рефлексия 2 минут |
«Желкенді көтеріңіз» рефлексиясын өткізеді. Оқушылар желкенді көтеру үшін ұстайды — биік болған сайын сабақ көбірек ұнағаны.
|
Оқушылар «Желкенді көтеріңіз» рефлексиясын орындап, тақырыпты түсінуін бағалайды. | Айтыс туралы бір нақты білімді атау — 1 ұпай. Жеке қорытындысын мазмұнды айту — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 2 ұпай. |
Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау
| Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау | Оқулық пен үлестірмелі материалдарды ұқыпты пайдаланып, жұмыс орнын таза ұстау қажет. Топтық талқылауда бір-бірінің сөзін бөлмей, пікірді құрметпен тыңдаңдар. |
Материал туралы
- Материал түрі
- ҚМЖ (ҚМЖ)
- Пән
- Қазақ әдебиеті
- Сынып
- 9 сынып
- Тіл
- Қазақ
- Оқыту бағыты
- Гуманитарлық
ЖИ көмегімен өз сабақ жоспарыңызды жасаңыз
- Сіздің тақырыбыңыз, пәніңіз және сыныбыңыз бойынша
- Шамамен бір минутта дайын
- Бастау тегін
