Тұқымқуалайтын өзгергіштік пен эволюция арасындағы өзара байланыс. Тұқымқуалайтын өзгергіштік – эволюция негізі. Комбинативтік өзгергіштік, мутациялар — ҚМЖ, Биология, 10 сынып
ЖИ көмегімен өз сабақ жоспарыңызды жасаңыз
Тегін жасау
Алдын ала қарау
Материалды ашу
Қысқамерзімді жоспар
| Бөлім |
Тұқымқуалаушылық және өзгергіштік
|
| Сабақтың тақырыбы |
Тұқымқуалайтын өзгергіштік пен эволюция арасындағы өзара байланыс. Тұқымқуалайтын өзгергіштік – эволюция негізі. Комбинативтік өзгергіштік, мутациялар
|
| Сыныбы |
10
|
| Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары |
10.2.6.1 тұқымқуалайтын өзгергіштік пен эволюция арасындағы өзара байланысты түсіндіру
|
| Сабақтың мақсаты |
Оқушы тұқымқуалайтын өзгергіштіктің анықтамасын және оның эволюциядағы рөлін біледі.
Оқушы комбинативтік өзгергіштіктің мейоз, кроссинговер және кездейсоқ ұрықтану арқылы қалыптасатынын біледі.
Оқушы мутациялардың тұқым қуалайтын өзгергіштік көзі екенін және олардың эволюцияға ықпалын біледі.
Оқушы табиғи сұрыпталудың тұқымқуалайтын өзгергіштікке әсерін түсіндіреді.
|
| Құндылықтар |
Ғылыми адалдық: оқушылар өзгергіштік түрлерін нақты дәлелдерге сүйеніп ажыратып, биологиялық деректерді бұрмаламай түсіндіреді.
Жауапкершілік: мутагендік факторлардың ықтимал әсерін талқылап, денсаулық пен қоршаған ортаны қорғауға жауапкершілікпен қарауға үйренеді.
|
Сабақтың барысы
| Сабақтың кезеңі/ уақыт | Педагогтің іс-әрекеті | Оқушының іс-әрекеті | Бағалау | Ресурстар |
|---|---|---|---|---|
| Ұйымдастыру және қызығушылық ояту 4 минут |
Ұйымдастыру кезеңі:
Оқушылармен сәлемдесіп, сыныптың сабаққа дайындығын тексереді.
«Бір түр даралары неліктен бір-бірінен ерекшеленеді?» деген бастапқы сұрақ қойып, сабақ мақсатын хабарлайды.
|
Оқушылар сабаққа қажетті құралдарын дайындайды. Оқушылар бастапқы сұраққа жауап береді: даралар тұқымқуалайтын және тұқым қуаламайтын себептерге байланысты ерекшеленуі мүмкін. | Сабаққа дайындық талаптарын орындау — 1 ұпай. Бастапқы сұраққа биологиялық тұрғыдан орынды жауап беру — 1 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 2 ұпай. | тақта, дәптер |
| Тақырыпты таныстыру 7 минут |
Жаңа материалды түсіндіру:
Көрнекі материал арқылы тұқымқуалайтын өзгергіштіктің эволюцияға бастапқы материал беретінін түсіндіреді.
Комбинативтік өзгергіштіктің мейоз, кроссинговер және гаметалардың кездейсоқ қосылуы арқылы туындайтынын көрсетеді.
Мутацияларды гендік, хромосомалық және геномдық деңгейде қысқаша сипаттап, олардың пайдалы, бейтарап немесе зиянды болуы мүмкін екенін түсіндіреді.
Слайд 1 — Тұқымқуалайтын өзгергіштік пен эволюция
Слайд 2 — Бір бактерияға қарсы дәрі берілгенде, кейбір бактериялар тірі қалады, ал басқалары өледі.…
Слайд 3 — Сабақ соңында сендер:
Слайд 4 — Эволюцияға бастапқы материал
Слайд 5 — Комбинативтік өзгергіштік
Слайд 6 — Талқылау
Слайд 7 — Мутация көздері
Слайд 8 — Сұрыпталу және популяция
Слайд 9 — Негізгі қорытындылар
Слайд 10 — Еске түсіріп жауап бер
|
Оқушылар көрнекі материалды қарап, негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. Оқушылар комбинативтік өзгергіштіктің үш көзін және мутациялардың деңгейлерін атайды. | Комбинативтік өзгергіштіктің үш көзін дұрыс атау — 3 ұпай. Мутациялардың үш деңгейін дұрыс атау — 3 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 6 ұпай. | |
| Түсінікті талқылау 5 минут |
Сыныпқа сұрақтар:
Комбинативтік өзгергіштік жаңа аллельдер тудыра ма?
Мутацияның эволюция үшін маңызы қандай?
Табиғи сұрыпталу өзгергіштіктің қай түріне тікелей әсер етеді?
Жауаптар:
Жоқ, ол бар аллельдердің жаңа үйлесімдерін түзеді.
Мутациялар жаңа аллельдер туғызып, тұқымқуалайтын өзгергіштікті арттыра алады.
Табиғи сұрыпталу тұқым қуалайтын белгілердің айырмашылықтарына әсер етеді.
|
Оқушылар сұрақтарға ауызша жауап береді. Оқушылар комбинативтік өзгергіштік аллельдердің үйлесімін өзгертетінін, мутация жаңа аллель қалыптастыруы мүмкін екенін және табиғи сұрыпталу тұқым қуалайтын айырмашылықтарға әсер ететінін түсіндіреді. | Үш сұрақтың әрқайсысына дұрыс жауап — 1 ұпайдан. Кезең бойынша ең көбі — 3 ұпай. | оқулық, тақта |
| Өзгергіштік ойыны 6 минут |
Нұсқаулық:
Топтарға белгілер мен үдерістер жазылған карточкаларды таратып, оларды «комбинативтік өзгергіштік», «мутация» және «сұрыпталу әсері» санаттарына бөлуді тапсырады.
Карточкадағы жағдайларды дәлелдеуді сұрайды: кроссинговер; гаметалардың кездейсоқ қосылуы; ДНҚ тізбегіндегі өзгеріс; орта жағдайына төзімді даралардың көбірек ұрпақ қалдыруы.
Топтардың жіктеуін талқылап, қате жіктеулерге түсініктеме береді.
|
Оқушылар топта карточкаларды санаттарға бөледі. Оқушылар кроссинговер мен гаметалардың кездейсоқ қосылуын комбинативтік өзгергіштікке, ДНҚ өзгерісін мутацияға, ал төзімді даралардың көбірек ұрпақ қалдыруын сұрыпталуға жатқызып, шешімдерін негіздейді. | Төрт жағдайды дұрыс жіктеу — әрқайсысы үшін 1 ұпай, ең көбі 4 ұпай. Екі жіктеуді дәлелдеу — 2 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 6 ұпай. | |
| Қолданбалы тапсырма 8 минут |
Тапсырма беру:
Жұптарға мына жағдаятты береді: «Қуаңшылық жиілеген ортада өсімдіктердің кейбір даралары құрғақшылыққа төзімді, ал кейбірі төзімсіз. Тұқымқуалайтын өзгергіштік пен табиғи сұрыпталудың популяция құрамына ықпалын түсіндіріңдер».
Жауапта өзгергіштік көзі, тұқым қуалау және бірнеше ұрпақтан кейінгі ықтимал өзгерісті көрсету талабын ұсынады.
Жұптардың түсіндірмесін тыңдап, ғылыми дәлдігін бағалайды.
|
Оқушылар жұппен жағдаятты талдайды. Оқушылар төзімділік тұқым қуалайтын өзгергіштікпен байланысты болуы мүмкін екенін, төзімді даралардың көбірек ұрпақ қалдыратынын және бірнеше ұрпақтан кейін популяцияда төзімділік аллельдерінің жиілігі артуы ықтимал екенін түсіндіреді. | Өзгергіштік көзін орынды көрсету — 2 ұпай. Белгінің тұқым қуалауын түсіндіру — 2 ұпай. Сұрыпталудың популяция құрамына әсерін түсіндіру — 2 ұпай. Кезең бойынша ең көбі — 6 ұпай. |
Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау
| Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау | Карточкалармен жұмыс кезінде оларды ұқыпты пайдаланып, сыныпта қауіпсіз қозғалу қажет. Мутагендік факторларды талқылағанда қауіпті заттармен тәжірибе жасалмайтынын және денсаулықты қорғау ережелерін сақтау керектігін ескертеді. |
Материал туралы
- Материал түрі
- ҚМЖ (ҚМЖ)
- Пән
- Биология
- Сынып
- 10 сынып
- Тіл
- Қазақ
- Оқыту бағыты
- Физмат
ЖИ көмегімен өз сабақ жоспарыңызды жасаңыз
- Сіздің тақырыбыңыз, пәніңіз және сыныбыңыз бойынша
- Шамамен бір минутта дайын
- Бастау тегін
